Kâğıt ABD Doları

Bu yazıda bana göre dünyanın en gereksiz parası olan ABD doları ele alacağım. Bir çoğunuz neden en gereksiz dediğime takıldınız. Size bunu detaylarıyla biraz anlatacağım.
Bütün iktisatçılar bütün kağıt ve metal paraların karşılığının altın olduğunu bilirler. Ne yazık ki diyorum çünkü bunların bir çoğu ABD dolarının karşılığı olmadığını bilmiyorlar. 1973 yılında ki ABD’nin yayımladığı bir bildiriyi gösterene kadar.

Yeni kıta ABD’de kağıt para dönemi 1600’lü yılların sonlarında İngiliz kolonilerinin askeri maliyetlerini karşılamak için banknotlar ile başlamıştır. ABD Kongresi, 1781 yılında yeni hükümetin mali operasyonlarına destek olmak amacıyla, Philadelphia’da bulunan The Bank of North America’yı ilk ulusal banka ilan eder. 1792’de kabul edilen Tedavüle Para Çıkarma Kanunu ile ABD Darphanesi kurulur ve federal para sistemi çerçevesinde her birinin değeri altın, gümüş ve bakır üzerinden saptanan farklı değerlerdeki madeni paraların basımına başlar. 1785 yılında ABD Kongresi doları ABD’nin resmi parası olarak kabul eder. Federal hükümet ülke genelinde ilk kağıt parayı 1891 yılında piyasaya sürüldü.

II. Dünya savaşından sonra ABD dolarına altın sistemi getirildi. Böylece ABD’nin dünya hegomanyasının en önemli ayağını oluşturan ABD dolarının “dünya parası” olma yolları açılmış oldu. Mutabakata göre ABD, önceleri “sahip olduğu altın kadar dolar” basacaktı ancak bu elbette bu şekilde olmadı. ABD, cari açığı kapatmak için para basıp bunu dünyaya ihraç etmeye başladı. 1973 yılında ise “altın endeksi olmaktan kurtulan” dolar artık ABD’nin sahip olduğu altın karşılığı değildi. Böylece ABD Doları, onu “rezerv” ve “takas aracı” olarak kabul eden başta ülkemiz olmak üzere bütün ülkelerin Gayri Safi Mali Hasılatı (GSMH)’sı karşılığında basılıyor.

ABD, dünyadaki üretimin ortalama olarak her yıl üçte birini tüketmektedir. 2005 yılı için 12.455 trilyon dolara denk gelen bu tüketim, dünya üretimimin üçte birine denk gelirken, bu tüketimi dünya nüfusunun sadece %4.5’i yapmaktadır. Bunun karşılığında ise dünyaya, cari açığını kapatmak üzere kendi parası yani “kağıt” vermektedir.

ABD’nin basmış olduğu dolar 2004 yılında dünyada dolaşımında yaklaşık 950 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Bu miktarın 2/3’ü ABD dışındadır. Bu miktarın yaklaşık %75’i Çin’in elinde bulunmaktadır. Bu da ABD tarafından korkulan bir senaryoyu ortaya çıkarıyor. Çin tüm doları ABD’ye getirir ise ülkenin ekonomik olarak yok olmasından korkuyorlar. 2008 yılındaki patlayan şişirilen ekonomi balonu patladı ve büyük şirketler el değiştirdi. Çin iş adamları tarafından satın alınmasını engellemek ellerinden geleni yaptılar.
Birçok ülke yeraltı ve yerüstü zenginliklerin bir kâğıttan farksız olan ABD dolarıyla takas yapıyor. En kötüsü ekonomiye yön verenin hiçbir değeri olmayan bir kağıt parçasının para olarak kabul görülmesidir.